انواع پوکی هستخوان + راههای درمان آن

۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ پزشکی

پوکی هستخوان Osteoporosis

اول از همه خبر خوب این هست که پوکی هستخوان شرایطی هست که اگر به درستی و در زمان مناسب تشخیص داده شود قابل پیشگیری و قابل درمان خواهد بود. با اینحال خبر بدی نیز برایتان داریم.

معمولا بیشتر افراد اگاهی و هوشیاری کافی برای پیشگیری و درمان پوکی هستخوان را ندارند. بیشتر افراد به خصوص زنان بالای ۵۰ سال، از این بیماری رنج می برند، شکل هستخوان هایشان تغییر می کند و در برخی از موارد جان خود را به خاطر چنین شرایطی از دست می دهند. پوکی هستخوان به تنهایی باعث ایجاد کمر درد نمی شود. با اینحال چنین شرایطی می تواند ستون فقرات را تضعیف نماید. در حقیقت شکستگی هستخوان ها اولین نشانه هشدار دهنده این بیماری هست.

در پوکی هستخوان پیشرفته، درد و ناتوانی به سراغ فرد می اید. همه ما به خوبی می دانیم که پوکی هستخوان یکی از رایج ترین مشکلات در میان مردم هست. تقریبا ۸ میلیون زن و ۲ میلیون مرد در ایالت متحده آمریکا از این شرایط رنج می برند. سایر افراد نیز در معرض خطر توسعه پوکی هستخوان قرار دارند. برخی از آمارهای کلیدی در برگیرنده موارد زیر هست:

  • تقریبا ۱.۵ میلیون نفر از پوکی هستخوان و شکستگی های ناشی از آن رنج می برند. تخمین زده شده هست که ۷۰۰۰۰۰ نفر از این افراد شکستگی ستون فقرات را تجربه می کنند.
  • از سن ۵۰ سالگی به بعد، از هر دو خانم یک نفر و از هر چهار مرد یک نفر برخی از شکستگی های مرتبط با پوکی هستخوان را خواهد داشت.
  • به طور متوسط ۲۴ درصد از شکستگی های لگن مربوط به افراد ۵۰ ساله و بالاتر از آن هست.

همانطور که سازمان جهانی بهداشت بیان کرده هست، پوکی هستخوان اختلال اسکلتی عمومی از کم شدن توده هستخوان ههست.این موضوع به شکستگی منجر می شود. دو نوع پوکی هستخوان وجود دارد:

پوکی هستخوان نوع ۱:

این نوع پوکی هستخوان عموما در زنان بعد از یائسگی رخ می دهد. در این شرایط مقدار هستروژن در بدن به شدت کاهش پیدا می کند. این فرآیند باعث از دست رفتن ماده موجود در هستخوان می شود. این نوع پوکی هستخوان در خانم ها رواج و شیوع بیشتری دارد و بین سنین ۵۰ الی ۷۰ سالگی توسعه پیدا می کند. در این فرایند معمولا مقدار هستخوان های ترابکولار کاهش پیدا می کند. کاهش در هستحکام کلی هستخوان ها به شکستگی های مچ دست و ستون فقرات منجر می شود.

پوکی هستخوان نوع ۲:

این نوع پوکی هستخوان عموما بعد از سن ۷۰ سالگی دیده می شود و زنان را دوبرابر بیشتر از مردان درگیر خود می سازد. پوکی هستخوان نوع ۲ در برگیرنده نازک شدن هستخوان های ترابکولار و نیز هستخوان های هستخوان کورتیکال ناحیه کام سخت هست. این فرایند اغلب به شکستگی لگن و مهره ها می انجامد.

اغلب بین این دو نوع پوکی هستخوان همپوشانی وجود دارد. معمولا پوکی هستخوان نوع ۱ را می توان به خوبی تشخیص داد و در مراحل اولیه جلوی آن را گرفت.

باید توجه داشته باشید که پوکی هستخوان می تواند مشکل اولیه و اصلی باشد یا در برخی از افراد مشکل ثانویه در نظر گرفته شود. تقریبا ۲۰ درصد از زنان و ۴۰ درصد از مردانی که پوکی هستخوان دارند دلیل ثانویه برای ابتلا به آن داشته اند.

برای اینکه بتوانید دلایل ثانویه ابتلا به پوکی هستخوان را تشخیص دهید بهتر هست با یک پزشک مشورت نمایید. پزشک سوابق خانوادگی و سابقه پزشکی را بررسی می کند و معاینات فیزیکی (و نیز تست های تشخیصی) را انجام می دهد.

پوکی هستخوان بیماری هست که در اصل با از دست دادن قابل توجهی از تراکم مواد معدنی هستخوان (BMD) ایجاد می شود. در اوایل زندگی، هستخوان بیشتری در بدن ذخیره می شود و توده هستخوانی بالا در سن ۳۰ سالگی هست. بعد از اینکه فرد وارد فرایند پیری شد از حجم هستخوان ها کهسته می شود.

به همین خاطر هست که افزایش سن، فرد را در معرض ابتلا به پوکی هستخوان و شکستگی های ناشی از آن قرار می دهد.

معمولا فرایند از دست دادن هستخوان ها بین اوایل و اواخر دهه سی ام زندگی فرد آغاز می شود. زنان از این سن تا یائسگی مقدار خاصی از هستخوان های خود را از دست می دهند:

  • هستخوان ترابکولار (هستخوان اسفنجی در داخل هستخوان کورتیکال سخت) با نرخ ۱ درصد در سال از دست می رود.
  • هستخوان کورتیکال (هستخوان سفت و سخت) با نرخ ۰.۵ درصد در سال از دست می رود.

هورمون هستروژن نیز نقش مهمی در حفظ هستحکام هستخوان ها بازی می کند. دو خط از سلول ها برای هستخوان ها وجود دارد. یکی از آن ها سلول های خورنده هستخوان (هستئوکلهست) و دیگری سلول های سازنده هستخوان (هستئوبلهست) هست.

بدون هورمون هستروژن، هستئوکلهست بیشتر فعالیت می کنند و هستخوان بیشتری از دست می رود. همین امر موجب نازک شدن هستخوان ها می شود. به همین خاطر، زنانی که به سن یائسگی می رسند و سطح هستروژن آن ها کاهش پیدا می کند نرخ از دست دادن هستخوان ها سالانه ۲ الی ۳ درصد افزایش پیدا می کند.

بعد از ۸ الی ۱۰ سال، نرخ از دست دادن هستخوان ها به نرخ قبلی ۱ الی ۰.۵ درصد در سال می رسد. این فرایند از دست دادن چگالی هستخوانی به خصوص بعد از یائسگی، دلیل اصلی پوکی هستخوان در زنان محسوب می شود. پوکی هستخوان نوع ۱ می تواند تحت تاثیر اندازه گیری های پیشگیرانه قرار بگیرد.

بیشتر این اندازه گیری ها به صورت فردی موجود هست و باید هر چه سریع تر انجام شود. همانطور که قبلا نیز بیان کردیم توده هستخوانی بالا معمولا در سن ۳۰ سالگی رخ می دهد. اینکه توده هستخوانی اوج چقدر هست و بعد از آن چقدر از هستخوان حفظ می شود به فاکتورهای متعددی بستگی دارد. این فاکتورها عبارتند از:

  • ژنتیک و پوکی هستخوان:

    افراد باید هستعداد ژنتیکی خود برای ابتلا به پوکی هستخوان را بدانند. ژنتیک نقش مهمی در این میان بازی می کند. تخمین زده شده هست که حدود ۷۵ درصد توده هستخوانی اوج در افراد تحت تاثیر ژنتیک قرار دارد. ژن هایی برای کد کردن ویتامین D و گیرنده های هستروژن وجود دارد که بر روی توده هستخوانی تاثیر می گذارند.
    اگر فردی از لحاظ ژنتیکی مستعد پوکی هستخوان باشد، ورزش، رژیم غذایی مناسب و تست منظم توده هستخوانی از اهمیت بالاتری برخوردار خواهد بود.

  • ورزش و پوکی هستخوان:

    ورزش های وزنی و انقباض عضلات می تواند چگالی هستخوان ها در ستون فقرات را افزایش دهد.توصیه می شود افراد حدود ۲۰ الی ۳۰ دقیقه از ورزش های هوازی را سه الی چهار بار در هفته انجام دهند تا توده هستخوانی شان افزایش پیدا کند.
    در یکی از مطالعات انجام شده، آهسته دویدن، پیاده روی کردن و بالا رفتن از پله ها سه بار درهفته به همراه ۱۵۰۰ میلی گرم کلسیم در روز، چگالی هستخوانی را افزایش داده بود. اثر ورزش در هستخر بر روی افزایش چگالی هستخوانی تعیین نشده هست.
    افرادی که به پوکی هستخوان مبتلا هستند یا توده هستخوانی پایینی دارند باید در مورد ورزش کردن محتاط باشند. فعالیت هایی که نیازمند پیچ و تاب دادن به ستون فقرات یا خم شدن به سمت جلو از طریق کمر هست، می تواند برای این افراد خطرناک باشد. افرادی که در حال حاضر پوکی هستخوان دارند باید در مورد برنامه های ورزشی خود با پزشک مشورت نمایند.

  • رژیم غذایی و پوکی هستخوان:

    مصرف مناسب کلسیم برای حفظ قدرت هستخوان ها ضروری هست. تخمین زده شده هست که حدود ۷۰ درصد از افراد به طور منظم مقدار کافی از کلسیم و ویتامین D را مصرف نمی کنند.
    ویتامین D نیز برای بدن ضروی هست زیرا به جذب و نگهداری کلسیم در هستخوان ها کمک می کند. مقدار کلسیم و ویتامین D پیشنهادی برای بزرگسالان به شرح زیر هست:

  1. برای زنان پیش از یائسگی در سنین ۲۵ الی ۵۰ سال و زنان پس از یائسگی که درمان جایگزینی هستروژن را انجام می دهند۱۰۰۰ میلی گرم از کلسیم در روز و ۴۰۰ واحد ویتامین D مناسب خواهد بود. افرادی که به فرزند خود شیر می دهند یا باردار هستند بهتر هست روزانه ۱۵۰۰ میلی گرم کلسیم مصرف نمایند.
  2. برای زنان بعد از یائسگی که سن آن ها کمتر از ۶۵ سال هست و درمان جایگزینی هستروژن را ندارند مقدار پیشنهادی کلسیم برای هر روز ۱۵۰۰ میلی گرم و ۴۰۰ الی ۸۰۰ واحد ویتامین D هست.
  3. برای زنانی که در سن ۲۵ الی ۶۵ سالگی قرار دارند، حدود ۱۰۰۰ میلی گرم کلسیم در روز پیشنهاد می شود.
  4. برای همه افرادی که بالای ۶۵ سال قرار دارند؛ ۱۵۰۰ میلی گرم کلسیم در روز پیشنهاد می شود.

کلسیم را می توان در بیشتر غذاهای روزانه پیدا کرد. به عنوان مثال محصولات لبنی همچون شیر، مهست و پنیر، سبزیجاتی با برگ سبز همچون اسفناج ، غلات، حبوبات و برخی از ماهی ها کلسیم دارند.

علاوه بر این، مکمل های کلسیم نیز موجود هست و افراد می توانند با مشورت پزشک از آن ها هستفاده کنند. هر کدام از این مکمل ها مقادیر متغیری از کلسیم دارند به همین خاطر قبل از مصرف باید با پزشک مشورت گردد تا اطمینان حاصل شود مقدار مناسبی از آن مصرف می شود. ویتامین D را می توان از نور خورشید، ماهی های چربی دار، جگر، غذاهای غنی شده همچون شیر، آب پرتقال و غلات صبحانه به دست آورد.

مکمل های ویتامین D نیز در دسترس افراد قرار دارد. علاوه بر مصرف مناسب کلسیم و ویتامین D، مطالعات نشان داده هست که یک رژیم غذایی سالم و متعادل نقش مهمی در پیشگیری از پوکی هستخوان بازی می کند. به عنوان مثال رژیم غذایی که پروتئین و سدیم بالایی دارد می تواند از دست دادن کلسیم را از طریق ادرار افزایش دهد و همین امر در دسترس بودن کلسیم برای بدن را کاهش می دهد.

باید به این نکته توجه داشته باشید که بیش از ۲۰۰۰ میلی گرم کلسیم در روز می تواند برای سنگ کلیه و کلیه خطرناک باشد. زمانی که کلسیم در مقدار پیشنهادی مصرف می شود نمی تواند تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهد. افرادی که از قبل بیماری های کلیوی داشته اند باید با پزشک مشورت نمایند.

فاکتورهای خطر برای پوکی هستخوان:

معمولا فاکتورهای خطر متعددی در توسعه پوکی هستخوان نقش دارد. این فاکتورها عبارتند از:

  • بالا رفتن سن:

    افرادی که بالای ۶۵ سال هستند خطر بیشتری برای ابتلا به پوکی هستخوان خواهند داشت.

  • جنسیت:

    معمولا زنان بیشتر از مردان در معرض از دست دادن هستخوان های خود هستند. با اینحال مردان نیز در معرض خطر قرار دارند. ۲۰ درصد از بیمارانی که به پوکی هستخوان مبتلا می شوند مرد هستند.

  • سابقه خانوادگی و شخصی:

    این موضوع در برگیرنده سابقه پوکی هستخوان، سابقه شکستگی در بخشی از بدن در خانواده مادری و سابقه شخصی هر نوع شکستگی هستخوان به عنوان یک فرد بزرگسال هست.

  • نژاد:

    زنان اسیایی خطر بیشتری برای ابتلا به پوکی هستخوان خواهند داشت.

  • نوع بدن:

    زنانی که هستخوان های کوچکی دارند و وزن آن ها کمتر از ۱۲۷ پوند هست معمولا بیشتر از سایرین در معرض ابتلا به پوکی هستخوان قرار می گیرد.

  • سابقه قاعدگی و یائسگی:

    حتی یائسگی معمولی نیز به تنهایی می تواند خطر ابتلا به پوکی هستخوان را افزایش دهد. یائسگی زودرس و یا قطع قاعدگی قبل از یائسگی می تواند خطر ابتلا به این بیماری را بیشتر کند.

  • (مردان): هیپوگنادیسم
  • سبک زندگی:

    رفتارهای مرتبط با سبک زندگی که می تواند خطر ابتلا به پوکی هستخوان را افزایش دهد در برگیرنده کمبود کلسیم یا ویتامین D، نبود یا کمبود ورزش، هستفاده بیش از حد از الکل و سیگار کشیدن هست.

  • بیماری های مزمن و داروها:

    برخی از داروهای خاص می تواند به هستخوان ها اسیب وارد کند و باعث ایجاد شرایطی شود که به آن پوکی هستخوان ثانویه می گویند. این نوع از پوکی هستخوان در ۲۰ درصد زنان و ۴۰ درصد مردانی که پوکی هستخوان دارند دیده می شود. برخی از داروهای خاص که برای درمان اختلالات غدد درون ریز همچون پرکاری تیروئید، اختلالات مغز هستخوان، اختلالات کلاژن، مشکلات گوارشی و اختلالات تشنجی مورد هستفاده قرار می گیرد در این لیست طبقه بندی می شود.
    هستفاده طولانی مدت از گلوکوکورتیکوئیدها (هستروئیدهای خوراکی) برای درمان بیماری هایی مانند آسم و آرتریت می تواند به ویژه برای هستخوان ها مخرب باشد. خود این بیماری ها نیز به تنهایی خطرناک هستند پس نمی توانید بدون توصیه پزشک و برای پیشگیری از پوکی هستخوان داروهای خود را قطع یا جایگزین کنید.

بعد از اینکه سابقه پزشکی، معاینات فیزیکی و تست های تشخیصی انجام شد و پوکی هستخوان اولیه در فرد شناسایی گردید، درمان آغاز می شود. درمان پوکی هستخوان معمولا در برگیرنده تغییر رژیم غذایی، مواد مغذی، تمرین ورزشی(اگر شکستگی وجود نداشته باشد) و هستفاده از داروههست. هدف از درمان پوکی هستخوان جلوگیری از شکستگی های بعدی هست. در ابتدا، پزشک تلاش می کند مقدار مناسب از کلسیم و ویتامین D و سایر مواد مغذی مورد نیاز را تجویز کند.

اگر لازم بود، تمرینات ورزشی و تناسب اندام برای کمک به حفظ تراکم هستخوان و کاهش خطرِ افتادن مورد هستفاده قرار می گیرد. تعدادی دارو برای درمان پوکی هستخوان وجود دارد و می تواند خطر شکستگی را کاهش دهد. به طور کلی این دارو ها می توانند هستحکام هستخوان ها را حفظ کنند و از بروز شکستگی هستخوانی جلوگیری نمایند. داروهایی که برای درمان یا پیشگیری از پوکی هستخوان تایید شده هست در برگیرنده موارد زیر می باشد:

  • داروهای پوکی هستخوانی که می تواند تحلیل هستخوان ها را متوقف یا کند نماید:
  • بیس فسفونات ها
  • کلسی تونین
  • تعدیل کننده انتخابی گیرنده هستروژن همچون رالوکسیفن
  • هستروژن/ هورمون درمانی

دانلود آهنگ مسعود صادقلو ما به هم میایم